Jesteś tutaj

Dobrzyń

Dobrzyń (łuż. Dobra Wieś, niem. Dobers)

 

Niewielka osada leżąca w odległości kilkuset metrów od wschodnich brzegów Nysy Łużyckiej, w południowej części gminy Przewóz, liczy obecnie (2013r.) 48 mieszkańców i zajmuje obszar ok. 80 ha. Jednakże w roku 1840 wieś zamieszkiwało 255 osób. Natomiast w pierwszych miesiącach po zakończeniu II wojny światowej (do października 1945 r.) osiedliło się tu tylko 11 Polaków.[1]

Dobrzyń pierwotnie był osadą serbołużycką. W dokumentach z XV i XVI w. możemy znaleźć nazwę wsi w różnych postaciach: Doberwys (1417), Dobrawiss (1420), Dobirwis (1421), Dobrwuss (1424), Doberwitz (1506), Doberwes (1509), Dobris (1510), Doberus (1517), Dobritsch (1670), Dobersch (1785). Ostatecznie utrwaliła się nazwa Dobers. [1]

 

Dobrzyń często należał do tych samych właścicieli co sąsiednie wsie, Sanice i Lipna. W początkach XV w. miejscowość była we władaniu Haugwitzów. W 1427 r. przeszła na własność Nickela von Kottwitz i jego potomków. Kottwitzowie siedzieli w Dobrzyniu jeszcze w pierwszym ćwierćwieczu XVI w. Ostatnim męskim przedstawicielem tego rodu był Krzysztof von Kottwitz stracony w 1510 r. za kontakty z rycerzami-rabusiami. W latach 1517-1521 wieś znalazła się w posiadaniu mieszczan zgorzeleckich. Późniejszymi właścicielami Dobrzynia były różne znane rody szlacheckie (m.in. von Bibran, von Loeben, von Üchtritz, von Rabenau). W drugiej połowie XVIII w. miejscowym dziedzicem był Adam von Woyski – zniemczony szlachcic polski herbu Wieniawa. Służył on w armii saskiej. W 1745 r. odznaczył się w bitwie pod Kesselsdorf, w której Sasi dowodzeni przez generała Rutowskiego ulegli Prusakom. [1]

W 1427 r. miejscowość figuruje na liście wsi dystryktu zgorzeleckiego, które udzieliły pomocy Związkowi Sześciu Miast podczas walk z husytami. Dobrzyń wystawił wówczas dwóch naczelników z 23 ludźmi oraz wóz pełen broni. Oznacza to, że w I połowie XV w. Dobrzyń należał we wschodnich Łużycach do wsi średniej wielkości i pod względem liczby mieszkańców dorównywał sąsiedniej Lipnej. [1]

U schyłku średniowiecza Dobrzyń miał charakter osady hutniczej. Właścicielami kuźnicy w Dobrzyniu była rodzina Specht – najbardziej znana rodzina hutników na całych Górnych Łużycach. W 1499 r. w Dobrzyniu wymienia się miejscowego mistrza kuźniczego Krzysztofa Spechta. Ze źródeł wynika, że miejscowa hamernia należała do jego rodziny jeszcze w 1518 r. Po krótkim okresie przynależności do miasta Zgorzelca w 1521 r. kuźnicę kupili panowie von Haugwitz z Wykrotów. Około 1563 r. zakłąd hutniczy zakończył działalność. Lokalne nazwy: Hammerteich (Staw Kuźniczy) oraz biegnąca w pobliżu Raudenweg (Rudna Droga) długo przypominały czasy wytopu żelaza we wsi. [1]

W XV w. rozpoczęto akcję osuszania wielkich bagien pomiędzy Małą Lipną, Sanicami a Dobrzyniem przylegających do Puszczy Zgorzeleckiej od północnego zachodu. Z bagnami nad Nysą Łużycką i Żółtym Potokiem uporano się dopiero pod koniec XVIII stulecia. Już w latach 80. XVIII w. przesuszone torfowisko zaczęto „uproduktywniać”. Stosowane tutaj zabiegi agrotechniczne można dzisiaj uznać za dość oryginalne, ale w owych czasach były czymś zupełnie naturalnym. Otóż torfowiska pod Dobrzyniem wiosną wypalano, następnie przeorywano i obsiewano jęczmieniem, owsem oraz konopiami. Na takim „polu” sadzono nawet ziemniaki, które jednak nie miały żadnych walorów smakowych. [1]

 

Rdzenna ludność serbołużycka Dobrzynia trwała uporczywie przy języku ojczystym do końca XVII w. Proces germanizacji tutejszych Serbołużyczan przyspieszyła kontrreformacja w księstwie żagańskim. Otóż mieszkańcy wsi należeli początkowo do parafii serbołużyckiej w Przewozie, który przez wiele stuleci należał do tego księstwa. W 1668 r. kościół ewangelicki w Przewozie przejęli katolicy, zaś mieszkańcy Dobrzynia przyłączyli się do ewangelickiego kościoła granicznego w Podrosche (Podroždž) na przeciwległym brzegu Nysy Łużyckiej. Zadaniem tego kościoła było przede wszystkim sprawowanie opieki nad śląskimi luteranami, zatem posługiwano się w nim językiem niemieckim. Mieszkańcy Dobrzynia wchodzili w skład parafii Podroždž do 1839 r. Później zaczęli uczęszczać do kościoła w Lipnej. [1]

W dziejach miejscowości tragicznie zapisał się dzień 27 maja 1641 r. Spaliła się wtedy niemal cała wieś. Również latem 1824 r. miał tutaj miejsce wielki pożar. Zniszczeniu uległa wówczas rządcówka, dom dla czeladzi, gospodarstwo zagrodnicze i dwa gospodarstwa chałupnicze. W połowie XIX w. miejscowość liczyła 45 gospodarstw, a ponadto był tu browar, młyn, tartak i 2 gospody. W okresie międzywojennym w tutejszym majątku mieściła się gorzelnia, zajmowano się też hodowlą ardenów (rasa zimnokrwistych koni pociągowych), dla wypasu których nawadniano nadnyskie łąki. W tym czasie (przed II wojną światową) właścicielem tartaku był B. Ackermann. [1]

W kwietniu 1945 r. Dobrzyń znajdował się na przednim skraju obrony II Armii Wojska Polskiego. Wieś stanowiła punkt rozgraniczenia między 10. a 7. Dywizją Piechoty, przy czym ta ostatnia jednostka zajmował obszar na południe od Dobrzynia. O uchwycenie zachodniego brzegu Nysy Łużyckiej w tym rejonie toczono zacięte walki 16-18 kwietnia 1945 r. 17 kwietnia Niemcom udało się nawet czasowo zdobyć przyczółki na prawym brzegu rzeki. Straty żołnierzy polskich w trakcie trzydniowych walk pod Dobrzyniem były bardzo duże. Wyłącznie 29 pułk piechoty wchodzący w skład 10 DP stracił 379 zabitych i zaginionych oraz 581 rannych.[1]

 

 

[1] Waldemar Bena, Dzieje Puszczy Zgorzelecko-Osiecznickiej, Zgorzelec 2012

 

 

 

 

Theme by Danetsoft and Danang Probo Sayekti inspired by Maksimer